⬅️

因为博主做这种题目的时候非常容易搞错搞混,而且题目本身计算量超级大,容易记错。这里用文字总结出大致的方法,以便将方法内化,把精力专注于计算。

第一种变换,是增加一个e的因子,使高阶项消除。

另一个是线性变换消除低阶项。

例题

函数 \(u(x, y)\) 满足偏微分方程:
$\( 2\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} - 2\frac{\partial^2 u}{\partial y^2} + 3\frac{\partial u}{\partial y} = 0. \)\( 引入变量替换: \)\( u(x, y) = v(x, y) e^{ax + by}, \)\( 其中 \)a, b\( 为待定常数。 用户现在需要解决的问题是找到 \)a\( 和 \)b\( 的值,使得通过变换 \)u = v e^{ax + by}\( 后,原偏微分方程不含一阶偏导数。首先得回忆一下偏导数的链式法则,计算 \)u\( 的一阶和二阶偏导数,代入原方程,然后整理,让一阶偏导数的系数为零,解出 \)a\( 和 \)b$。

首先,步骤应该是:

  1. 计算 \(u\)\(x\) 的一阶偏导数 \(\frac{\partial u}{\partial x}\),二阶偏导数 \(\frac{\partial^2 u}{\partial x^2}\)
  2. 计算 \(u\)\(y\) 的一阶偏导数 \(\frac{\partial u}{\partial y}\),二阶偏导数 \(\frac{\partial^2 u}{\partial y^2}\)
  3. 将这些偏导数代入原方程 \(2\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} - 2\frac{\partial^2 u}{\partial y^2} + 3\frac{\partial u}{\partial y} = 0\)
  4. 解方程得到 \(a\)\(b\)

首先,\(u = v e^{ax + by}\),所以: $\( \frac{\partial u}{\partial x} = \left(\frac{\partial v}{\partial x}\right) e^{ax + by} + v \cdot a e^{ax + by} = e^{ax + by}(v_x + a v) \)\( (这里 \)v_x\( 表示 \)\frac{\partial v}{\partial x}\(,\)v_y\( 表示 \)\frac{\partial v}{\partial y}$)

\[ \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} = \frac{\partial}{\partial x} [e^{ax + by}(v_x + a v)] = a e^{ax + by}(v_x + a v) + e^{ax + by}(v_{xx} + a v_x) = e^{ax + by}(v_{xx} + 2a v_x + a^2 v) \]

同样, $\( \frac{\partial u}{\partial y} = e^{ax + by}(v_y + b v) \)\( \)\( \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} = \frac{\partial}{\partial y} [e^{ax + by}(v_y + b v)] = b e^{ax + by}(v_y + b v) + e^{ax + by}(v_{yy} + b v_y) = e^{ax + by}(v_{yy} + 2b v_y + b^2 v) \)$

现在将这些代入原方程:

\[ 2\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} - 2\frac{\partial^2 u}{\partial y^2} + 3\frac{\partial u}{\partial y} = 0 \]

代入后,每一项都有 \(e^{ax + by}\),可以约掉(因为 \(e\) 的指数函数不为零),所以得到:

\[ 2(v_{xx} + 2a v_x + a^2 v) - 2(v_{yy} + 2b v_y + b^2 v) + 3(v_y + b v) = 0 \]

展开:

\[ 2v_{xx} + 4a v_x + 2a^2 v - 2v_{yy} - 4b v_y - 2b^2 v + 3v_y + 3b v = 0 \]

现在整理各项:

题目要求化为不含一阶偏导数的等式,所以一阶偏导数的系数必须为零。即:

对于 \(v_x\) 的系数:\(4a = 0 \Rightarrow a = 0\)

对于 \(v_y\) 的系数:\(-4b + 3 = 0 \Rightarrow 4b = 3 \Rightarrow b = 3/4\)

现在验证一下是否正确,代入 \(a=0, b=3/4\) 后,一阶偏导数的系数确实为零,剩下的就是二阶和零阶项,符合要求。 回代检查 $\( \frac{\partial u}{\partial x} = v_x e^{ax+by} + a v e^{ax+by} \)$ 正确。

\[ \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} = \frac{\partial}{\partial x} (v_x e^{...}) + a \frac{\partial}{\partial x} (v e^{...}) = (v_{xx} e^{...} + a v_x e^{...}) + a (v_x e^{...} + a v e^{...}) = v_{xx} e^{...} + 2a v_x e^{...} + a^2 v e^{...} \]

正确。

\[ \frac{\partial u}{\partial y} = v_y e^{...} + b v e^{...} \]

正确。

\[ \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} = v_{yy} e^{...} + 2b v_y e^{...} + b^2 v e^{...} \]

正确。

代入原方程:

\[ 2(v_{xx} + 2a v_x + a^2 v) - 2(v_{yy} + 2b v_y + b^2 v) + 3(v_y + b v) = 0 \]

例题2

设函数 \(u = f(x, y)\) 具有二阶连续偏导数,且满足方程
$\( 4\frac{\partial^2 u}{\partial x^2} + 12\frac{\partial^2 u}{\partial x \partial y} + 5\frac{\partial^2 u}{\partial y^2} = 0. \)\( 确定常数 \)a, b\( 的值,使得在变量替换 \)\xi = x + ay\(, \)\eta = x + by\( 下,该方程化简为 \)\( \frac{\partial^2 u}{\partial \xi \partial \eta} = 0. \)$


2. 与前一题的相同点与不同点

相同点

不同点

项目 前一题 本题
变换类型 指数变换 \(u = v e^{ax + by}\) 线性变换 \(\xi = x + ay, \eta = x + by\)
目标形式 消去一阶偏导数 化简为仅含混合二阶导数 \(\frac{\partial^2 u}{\partial \xi \partial \eta}\)
关键操作 代入后分离一阶项并令其系数为零 代入后分离 \(u_{\xi\xi}, u_{\eta\eta}\) 项并令其系数为零

3. 做题步骤

  1. 确定函数形式:将 \(u\) 视为新变量 \(\xi, \eta\) 的函数,即 \(u = u(\xi, \eta)\),其中 \(\xi = x + ay\), \(\eta = x + by\)
  2. 计算偏导数:利用链式法则,将 \(u\) 关于 \(x, y\) 的一阶、二阶偏导数表示为 \(\xi, \eta\) 的偏导数。
  3. 代入原方程:将所有偏导数代入原方程,整理为 \(u_{\xi\xi}, u_{\xi\eta}, u_{\eta\eta}\) 的线性组合。
  4. 令非目标项系数为零:为使方程化简为 \(\frac{\partial^2 u}{\partial \xi \partial \eta} = 0\),需令 \(u_{\xi\xi}\)\(u_{\eta\eta}\) 的系数为零,建立关于 \(a, b\) 的方程组。
  5. 求解方程组:解方程组得到 \(a, b\) 的值,并验证混合导数项系数非零。

步骤 1:计算偏导数

\(\xi = x + ay\), \(\eta = x + by\),则:
- 一阶偏导数
$\( \frac{\partial u}{\partial x} = \frac{\partial u}{\partial \xi} + \frac{\partial u}{\partial \eta}, \quad \frac{\partial u}{\partial y} = a\frac{\partial u}{\partial \xi} + b\frac{\partial u}{\partial \eta} \)\( - **二阶偏导数**: \)\( \begin{aligned} \frac{\partial^2 u}{\partial x^2} &= \frac{\partial^2 u}{\partial \xi^2} + 2\frac{\partial^2 u}{\partial \xi \partial \eta} + \frac{\partial^2 u}{\partial \eta^2}, \\ \frac{\partial^2 u}{\partial x \partial y} &= a\frac{\partial^2 u}{\partial \xi^2} + (a + b)\frac{\partial^2 u}{\partial \xi \partial \eta} + b\frac{\partial^2 u}{\partial \eta^2}, \\ \frac{\partial^2 u}{\partial y^2} &= a^2\frac{\partial^2 u}{\partial \xi^2} + 2ab\frac{\partial^2 u}{\partial \xi \partial \eta} + b^2\frac{\partial^2 u}{\partial \eta^2}. \end{aligned} \)$

步骤 2:代入原方程

将上述结果代入原方程:
$\( 4\left( u_{\xi\xi} + 2u_{\xi\eta} + u_{\eta\eta} \right) + 12\left( a u_{\xi\xi} + (a + b)u_{\xi\eta} + b u_{\eta\eta} \right) + 5\left( a^2 u_{\xi\xi} + 2ab u_{\xi\eta} + b^2 u_{\eta\eta} \right) = 0. \)$

步骤 3:整理系数

\(u_{\xi\xi}, u_{\xi\eta}, u_{\eta\eta}\) 分类:
- \(u_{\xi\xi}\) 的系数:\(4 + 12a + 5a^2\),
- \(u_{\xi\eta}\) 的系数:\(8 + 12(a + b) + 10ab\),
- \(u_{\eta\eta}\) 的系数:\(4 + 12b + 5b^2\).

步骤 4:令非目标项系数为零

为使方程化简为 \(\frac{\partial^2 u}{\partial \xi \partial \eta} = 0\),需满足:
$\( \begin{cases} 4 + 12a + 5a^2 = 0 \quad \text{(消去 } u_{\xi\xi} \text{)}, \\ 4 + 12b + 5b^2 = 0 \quad \text{(消去 } u_{\eta\eta} \text{)}. \end{cases} \)\( 解二次方程 \)5t^2 + 12t + 4 = 0\(: \)\( t = \frac{-12 \pm \sqrt{144 - 80}}{10} = \frac{-12 \pm 8}{10} \implies t = -2 \text{ 或 } -\frac{2}{5}. \)\( 因此,\)a, b\( 为方程的两个根,即 \)a = -2, b = -\frac{2}{5}\( 或 \)a = -\frac{2}{5}, b = -2$。

步骤 5:验证混合导数项

混合导数项的系数为:
$\( 8 + 12(a + b) + 10ab. \)\( 由韦达定理,\)a + b = -\frac{12}{5}, ab = \frac{4}{5}\(,代入得: \)\( 8 + 12\left(-\frac{12}{5}\right) + 10\left(\frac{4}{5}\right) = 8 - \frac{144}{5} + 8 = -\frac{64}{5} \neq 0. \)$
说明混合导数项存在且非零,符合要求。


最终答案

\[ \boxed{a = -2,\ b = -\dfrac{2}{5} \quad \text{或} \quad a = -\dfrac{2}{5},\ b = -2} \]

小结:

先算变换后的\(\frac{\partial u}{\partial x}\)\(\frac{\partial u}{\partial y}\),或者算\(\frac{\partial u}{\partial x}=多少倍的 \frac{\partial u}{\partial \eta}\)总之就是\(\frac{\partial u}{\partial x}\)是什么。然后看情况是求二阶导数还是题设的各种条件。